Dizel Partikül Filtresi, Kısaca DBF

Dizel motorlu araçlarda NOx ve CO gazlarının filtrelenmesinde ve dönüştürülerek çok daha zararsız bir şekilde atmosfere salınmasına yarayan parçaya Dizel Partikül filtresi denir. Dizel motorlu bir araca sahip ve özellikle de ağırlıklı olarak şehir içinde kullanan birçok sürücü DBF ışığının aniden yanmasıyla da karşılaşmıştır. Bu ışık neden yanar ve yanması durumunda neler yapılması gerekir, kısaca anlatmakta fayda var.

Dizel Partikül Filtresi nedir?

Dizel partikül filtresi,  katalitik konvertör ile benzer bir amacı vardır ancak çok daha yeni ve teknolojik bir filtredir. 1200C dereceye dayanabilen özel seramik malzemelerden üretilen bu filtrelerin yanında silisyum karbür içerikli malzemeden üretilen ve 2700C dereceye kadar dayanabilen tipleri de bulunur.

Dizel araçların oldukça bilinen bir özelliği olan siyah dumandır. Yani yanmamış hidrokarbonlar, hatta çok dikkatli bakıldığında göz ile bile görülebilen parçacıkları fark edersiniz. Filtrenin içindeki kanallar ise sonu belli olmayan kapalı alternatif bitişlere sahiptir. Filtrenin yapısındaki delikler partiküllerin geçemeyeceği kadar dardır. İri partiküller bu gözeneklere takılıp kalırken temiz gazlar rahatlıkla geçiş sağlar ve filtreden çıkarak atmosfere salınırlar. Bu sayede bu zararlı partiküllerin atmosfere salınması filtre tarafından engellenmiş olur.

DPF oldukça hassas çalışan ince delikli bir filtredir. Çalışma prensibi itibariyle kendi kendini temizleme özelliğine de sahiptir. Dizel partikül filtresi 2 farklı şekilde kendi kendini temizler. Ayrıca dışarıdan müdahale ile de temizlenebilir. Bu işleme genel olarak “Regeneration” yani “Yenilenme” adı verilir.Normal sürüş şartlarında gerçekleşen bu yenileme tipinde dizel partikül filtresi, motordan çıkan sıcak egzoz gazlarının sayesinde yaklaşık 550C dereceye kadar ısınır ve partiküller bu sayede takılı kaldıkları yerlerde yanarlar. Yanan bu partiküllerin zararlı özellikleri büyük oranda azalır ve egzoz vasıtasıyla atmosfere salınırlar.; Bu tip yenilemeye “Pasif yenileme” denir.

“Aktif Yenileme” ise motor beyni (ECU) tarafından yönetilir. Filtre içerisindeki partikül yoğunluğu %45’e ulaştığı zaman ECU devreye girerek tıkanmayı engellemek için enjektörlerin yakıt püskürtme zamanlarına müdahale eder ve egzoz gazı çıkış sıcaklığı bu sayede 600C dereceye kadar yükselir ve yoğun bir şekilde biriken partiküller yanar. Bu işlem ECU tarafından genellikle 500km ile 1000km arasında sürüş tarzına bağlı olarak gerçekleştirilir.

Özellikle uzun süre şehir içi, dur kalk ve kısa mesafe kullanımlarında sistem kendini temizlemekte yetersiz kaldığı için hem aktif hem de pasif yenileme işlemi gerekli temizleme işlemini gerçekleştiremeyebilir. Böyle bir durumda da DPF ışığı yanar ve sürücüyü uyarır. Bu durum çok sık bir şekilde gerçekleşmez ve sürekli tekrarlaması durumunda mutlaka aracı servise göstermek gereklidir. Ancak çok sık olmuyor ve 1-2 haftalık kullanımların genelde şehir içi ve kısa mesafe olarak gerçekleştiği akıllara geliyorsa oldukça pratik ve sıfır masraflı bir yöntemi vardır.

Pratik ve sıfır masraflı yöntem şöyledir:

Hızın düzenli olması ve 10-15 ve belki 20 dakika civarında 60-70km/saat sabit hızile sürüş gerçekleştirilebilecek bir ana yol seçilir. Yanı sıra seçili vitesin normalde bu hızda olduğundan bir kademe düşük viteste olmasıdır. Otomatik şanzımana sahip araçlarda da Sport moda geçmek gerekir. Motor devri ise genellikle 2000-2500 devir/dakika civarında olabilir. Özetle motorun bir miktar zorlandığı ve gürültülü çalıştığı hissedilmelidir.

Bu sayede daha yüksek devir çeviren motor biraz daha fazla ısınır. Bu ısınmanın sonucu olarak egzoz gazı silindirlerden daha sıcak bir şekilde çıkar ve dizel partikül filtresinde birikmiş olan partiküller yüksek sıcaklık sayesinde filtre içerisinde yakılarak atılır. Bu arada 15-20 dakikalık bu tarz sürüş sonucunda uyarı ışığı sönmez ise yöntem üzerinde çok ısrarcı olmayıp durumu mutlaka servise kontrol ettirmek gereklidir.

DPF ışığı yanmasına rağmen temizlenme uygulanmaz ve araç bu şekilde kullanılmaya devam edilir ise bir süre sonra tıkanıklık iyiden iyiye artar. Artık sistem kendini pasif ve aktif olarak temizleyemez. Sonuç olarak son çare dışarıdan müdahale metodu devreye girer. Bu temizlik işi için özel tasarlanan makinalar ve kimyasallar bulunur ve dışarıdan müdahale ile sistemin temizlenmesi sağlanabilir ancak hem masraflı hem de zaman alan bir işlemdir. Ayrıca tıkanıklık aşırı derecede ise çok pahalı olan DPF filtresini yenisi ile değiştirmek gerekebilir.Araç ne kadar fazla kısa mesafe kullanılmışsa aktif yenilenme işlemi o kadar sık gerçekleşir. Bu işlem sırasında biriken partiküllerin yakılması nedeniyle egzozdan bir miktar siyah duman çıkışı gözlemlenir. Ayrıca yakıt sistemiyle ayarlanan bir işlem olduğu için de işlem sırasında yakıt tüketiminde bir miktar artış gerçekleşir. Bazı araçlarda sistemin otomatik olarak başlattığı bu işlem gösterge tablosunda uyarı olarak sürücüye haber verilebilir.

Eğer DPF ışığı ile beraber Motor Arıza Işığı da yanıyorsa; temizleme amaçlı sürüş işlemini kesinlikle gerçekleştirmeyin. Bu durum DPF’nin ileri düzeyde sorunlu olduğunu ve motorun başka kısımlarını da etkilediğini gösteriyor olabilir. Bu işlemi iki ışık yanarken de denenirse motora ciddi hasar verme ihtimaliniz olabilir. Mümkünse aracınızı kenara çekin ve servisi arayın.